بسم الله الرحمن الرحيم
بقيع
نام : بقيع الغرقد ، جنت البقيع ، بقيع
علت نامگذاري : در لغت بقيع به محل وسيعي که داراي درخت و يا ريشه درخت باشد، گفته ميشود و چون مکان بقيع پيش از آن داراي درخت غرقد و ريشههاي آن بود پس از قطع اين درختان نيز با همان اسم معروف گرديد.
از آن رو كه در اين مكان مقدس چهار تن از امامان معصوم عليهم السلام دفن گرديده اند به بهشت بقيع معروف گرديد .
برخي نيز گفته اند بقيع از بقعه گرفته شده ، زيرا قبرهاي اين قبرستان داراى بقعه بود.
بنيانگذار: برخي گفته اند بقيع اولين مدفن و مزاري است که به دستور رسول اکرم(ص) و بوسيله مسلمانان صدر اسلام به وجود آمده است.
عده اي نيز معتقدند : اين مكان كه طى سال هاى متمادى در خارج از يثرب واقع شده بود طبق نقل، قبرستان اهل يثرب بود و قبل از اسلام مردگان قبايل در آن به خاك سپرده مى شدند و پس از اسلام به مناسبت دفن جسد عثمان بن مظعون (در سال دوم هجرى) در بقيع، به اين مكان توجه شد و صرفاً براى دفن مردگان مسلمان اختصاص و مردگان غير مسلمان در منطقه اى در سمت جنوب شرقى آن به خاك سپرده مى شدند كه «حش كوكب» نام داشت. (و باغى بود قديمي متعلق به مردى به نام كوكب يا مردى از اصحاب به نام كوكب و يا زنى يهوديه به نام كوكب) تا اين كه به دستور معاوية بن ابى سفيان باغ و ديوار را ويران ساختند و اين قطعه زمين به بقيع متصل شد و به نقلى مروان آن را ضميمه بقيع كرد.
موقعيت جغرافيايي : از شمال به شارع ملك عبدالعزيز. از شرق به شارع ستين (شارع ملك فيصل)، ازغرب به شارع ابوذر (مقابل مسجدالنبى(، ازجنوب به شارع باب العوالى (شارع امام على).
وسعت : 80100 متر مربع
فاصله تا مسجد النبي : حدود 200 متر
ساختمان بقيع: در گذشته، ديوارهاى بقيع، از گل و خشت خام درست شده بود، كه بعداً دورتا دور اين قبرستان را با بلوك هاى سيمانى ديوار كشيده و روى ديوار نيز نرده ها و پنجره هايى، نصب كردند.
اولين دفن شده از مسلمانان : اسعد بن زراره از انصار و عثمان بن مظعون از مهاجرين
فضيلت بقيع : در حديثي از رسول خدا نقل گرديده است كه فرمودند: «از بقيع هفتاد هزار نفر که صورتشان مانند ماه شب چهارده است محشور خواهند شد و بدون حساب وارد بهشت ميشوند.
در حديث ديگر آمده است که رسول خدا (ص) در بقيع حضور يافتند و اهل قبور را بدين گونه خطاب ميکردند: درود بر شما و خداوند ما و شما را بيامرزد شما پيشاهنگان ما بوديد و ما هم درپي شما خواهيم آمد.
طبق روايت ديگري رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرموند: كسى كه در مقبره ما (بقيع) مدفون گردد از شفاعت من برخوردار خواهد شد.
مشاهيرمدفون در بقيع :
جانشينان پيامبر(ص) : امام حسن مجتبي ، امام زين العابدين ، امام محمد باقر و امام جعفر صادق عليهم السلام در منتهي اليه سمت غرب در محوطه اي به مساحت 32 متر ( چهار در هشت )
فرزندان پيامبر (ص) : رقيه ، ام كلثوم ،ر و زينب دختران پيامبر (ص) در قسمت غرب بقيع، ابراهيم فرزند پيامبر (ص) از ماريه قبطيه در شمال قبرستان ، و فاطمه زهرا (س) بنابر قولي كنار قبور امامان مظلوم (ع)
همسران پيامبر (ص) : نه تن از همسران پيامبر (ص) به نام هاي : زينب بنت جحش، زينب بنت خزيمه ، صفيه، ام سلمه، ام حبيبه:، حفصه، عايشه، سوده و جويره) در غرب قبرستان بقيع
بستگان پيامبر (ص) : قبور منسوبين پيامبر (ص) در نقاط مختلف بقيع از جمله :عباس عموى حضرت (در محوطه قبور ائمه)، صفيه و عاتكه عمه هاى حضرت، حليمه سعديه دايه حضرت، عقيل پسر عم حضرت (طبق نقلى)، عبدالله بن جعفر طيار فرزند پسر عم حضرت (طبق نقلى)، محمد حنفيه (طبق نقلى)، حضرت اسماعيل پسر امام صادق(عليهما السلام)، حضرت فاطمه بنت اسد مادر حضرت امير (ع)، ام البنين همسرحضرت امير ( ع )
اصحاب پيامبر (ص) : بيش از ده هزار نفر از اصحاب پيامر (ص) از جمله : جابر بن عبد الله انصاري، مالك اشتر، عثمان بن مظعون، و اسعد بن زراره و عبد الله بن مسعود و تابعين و شهدا از جمله شهداي احد
فرزندان امامان
در بقيع فرزندان هفت امام مدفونند:
امام علي (ع) : امام حسن مجتبي (ع) ، محمد بن حنفيه
امام حسن مجتبي (ع) : حسن مثني ، جعفر و زيد
امام حسين (ع) : امام سجاد (ع)
امام سجاد (ع) : امام باقر (ع) ، عمر الاشرف، عبد الله باهر، حسين اكبر و حسين اصغر
امام باقر (ع) : امام صادق (ع) ، ابراهيم، عبد الله، زينب و ام سلمه
امام صادق (ع) : امام كاظم (ع) ، اسماعيل و عبد الله افطح
امام كاظم (ع) : عبيد الله و اسحاق
بارگاه امامان مظلوم :
در آن زمان رسم بر اين بود که جنازه افراد متشخص و مورد احترام به جاي گورستان عمومي در داخل منزل دفن ميشد و در برخي از موارد اين منزل تبديل به آرامگاه خانوادگي ميشد. در کنار قبرستان بقيع خانههاي زيادي وجود داشت که يکي از آنها متعلق به عقيل ابن ابي طالب بود. اين خانه به آرامگاه خصوصي و خانوادگي اقوام و فرزندان رسول خدا (ص) مبدل گرديد و اولين کسي که در داخل آن دفن شد پيکر فاطمه بنت اسد بود. پس از آن عباس عموي پيامبر در اين خانه دفن گرديد. اين خانه به همان شکل تا زمان امام حسن مجتبي (ع) باقيمانده بود که آن حضرت در وصيت خود به برادرشان تصريح کردند تا بدن مطهرشان را در کنار قبر رسول الله (ص) به خاک سپارند و اگر بني اميه مخالفت کردند در کنار قبر مادرشان حضرت فاطمه (س) دفن شوند. البته شيخ مفيد ـ ره ـ و طبرسي اين وصيت را چنين نقل ميکنند که آن حضرت فرمودند در کنار فاطمه بنت اسد دفن شوند. به اين وصيت عمل شد و پيکر مطهر امام حسن مجتبي (ع) در اين خانه دفن شد. پس از آن حضرت، پيکر مطهر امام سجاد، امام باقر و امام صادق (عليهم السلام) در کنار جد بزرگوارشان امام مجتبي (ع) دفن گرديدند.
پس از زمان بنياميه که شيعيان در سخت ترين شرايط به سر ميبردند و حتي جرأت اظهار عقيده خود را نداشتند عباسيها به روي کار آمدند و در اين زمان بود که شيعيان به آزاديهايي دست يافتند، طبيعي است در چنين شرايطي شيعيان و به ويژه سادات بنيالحسن در تعمير و توسعه مدفن ائمه بقيع و تبديل خانه عقيل به حرم به عنوان يک وظيفه ديني و نماد مذهبي اهتمام ورزند. همچنين انتساب عباسيها به عباس عموي پيامبر (ص) مهمترين انگيزه براي شيعيان آن دوره بود که به تعمير و توسعه بارگاه جد خود اقدام کنند. تا قرن پنجم هجري قمري وضع به همين منوال بود تا اينكه بناى اصلى گنبد و بارگاه حرم در قرن پنجم به دستور «مجدالملك براوستانى» وزير بركيارق از سلاطين سلجوقي در بين سالهاي 486 تا 498 هـ . ق ساخته شد و در قرن ششم به وسيله مستر شدبالله عباسى و در قرن هفتم به وسيله مستنصر بالله عباسى و در قرن سيزدهم قمرى به دستور سلطان محمود عثمانى در سال 1234 ه تعميرات چندى در آن انجام پذيرفت.
ويژگيهاي حرم :
حرم مطهر امامان مظلوم بقيع (ع) داراي:
ü بارگاه هشت ضلعي با گنبدي سفيد رنگ وبلند
ü دو درب كه يكي از آنها در تمام ساعات روز به روي زايرين باز بوده است.
ü ضريح وصندوقي زيبا
ü بدون صحن وسرا
ü محراب
ü تزيينات
ü کفشدار ، سقا، کليددار، متولي و زيارتنامهخوان
ü اين بارگاه كه در قرن پنجم بنا شده بود تا زمان تخريب حدود 800 سال بر پا بود.
خصوصيات ضريح :
آنچه از منابع تاريخي به دست مي آيد اين است كه قبور ايمه تا زمان تخريب سه ضريح به خود ديده است:
ü ضريحي از چوب با نقوشي برجسته از جنس مس و ميخکوبيهايي كه به جالبترين شكل در آن تعبيه شده بود كه اولين بار در قرن هفتم توسط مجد الملك ساخته شد. اين ضريح شبيه ضريح حرم كاظمين(ع) و عبد العظيم حسني بوده است.
ü ضريح ديگري كه از خصوصيات آن نقلي در تاريخ يافت نشده است.
ü سومين ضريح از فولاد كه در اصفهان به صورتي ظريف و زيبا ساخته شده بودكه در قسمت بالاي آن اسماء خداوند با آب طلا و خط زيبا ترسيم شده بود. اين ضريح با سختي فراواني به جده منتقل و به خاطر ممانعت سران مدينه سه سال متوقف و با پرداخت مبالغ کلاني به مخالفان، در حرم نصب گرديد.
مستحبات بقيع
ü زيارت ائمه بقيع (و حضرت ابراهيم و حضرت فاطمه بنت اسد) مستحب مؤكد است و براى زيارت ايشان آدابى است چون:
ü ـ غسل
ü ـ آهسته و آرام آمدن
ü ـ با خضوع و خشوع آمدن
ü ـ لباس هاى پاكيزه تر پوشيدن
ü ـ عطر خوشبوتر استعمال كردن
ü با پاي پياده وارد بقيع شدن
ü ـ در ورود اذن دخول خواندن
ü ـ در ورود ابتدا پاى راست گذاشتن
ü ـ بعد از ورود نماز زيارت به جاى آوردن
ü ـ دعاها و زيارت هاى وارده را خواندن
ü ـ وقت زيارت صداى خود را بلند ننمودن
ü ـ ثواب تلاوت قرآن مجيد به ارواح مطهر هديه كردن
ü ـ به جهت گناهان خود توبه كردن و استغفار نمودن
ü ـ سخنان بيهوده نگفتن و سخنان دنيايى را ترك كردن
ويران سازي بقيع
وهابي ها كه پيروان محمد بن عبد الوهاب ( فوت شده در سال ) احياگر افكار تند والتقاطي احمد بن تيميه(درگذشته در سال 728 ه.ق )هستند پس از تسلط بر سرزمين حجاز به جهت کجفهمي، تندروي و برداشتهاي غلط و انحرافي كه از دين اسلام داشتند پس از اينكه در سال 1216 هـ . ق امير سعود با لشگري بسيار به شهر کربلا حملهور شدند و بيست هزار نفر از اهالي کربلا و زواررا کشتند و خزانه حرم و تمام تزئينات و جواهرات حرم به تاراج بردند . اولين تخريب بقيع در سال 1220 ه ق با برپا شدن اولين دوره حكومت سعودي ها انجام گرفت وپس از آن در هشتم شوال 1344 ق برابر با 21 آوريل 1925 م گنبد و بارگاه ائمه معصومين (ع) در بقيع را به کلي منهدم و ويران کردند و از اين حرم و قبور جز قطعه سنگهايي که در اطراف قبور نصب کردند اثر و علامتي باقي نماند. به کارگراني که اين عمل ننگين را انجام دادند، مبلغ هزار ريال مجيدي دستمزد پرداخت گرديد و تنها حرم مطهر پيامبر اسلام (ص) آن هم در اثر ترس از قيام مسلمانان جهان از تعرض و تخريب مصون ماند که اگر اين ترس نبود حرم پيامبر اسلام (ص) پيش از ساير بقاع مورد تعرض قرار ميگرفت.