مقدمه
مذهب شيعه همزاد اسلام و تاريخ آن همزاد با تاريخ اسلام است. در عصر پيامبر اكرم صلیاللهعلیهوآله گروهي خاص به نام شيعه شناخته ميشدند اما ممتاز شدن آنها از ديگران به نخستين روزهاي ارتحال پيامبر گرامي اسلام صلیاللهعلیهوآلهوسلم بر ميگردد. شيعيان كه در ابتدا همدل و همعقيده بودند، به مرور زمان و به دلايلي خاص دچار اختلافاتي جدي خصوصا در حوزه امامت امامان خود شدند. از رهگذر اين اختلافات فرقههاي گوناگوني شكل گرفت كه تا به امروز برخي از اين فرقهها در كشورهاي مختلف داراي پيرواني فراوان است و حتي حكومتهايي نيز در اختيار دارند.
آنچه در اين تحقيق ميآيد گذري بر مهمترين عوامل پيدايش نخستين فرقههاي شيعي است.
اولین شکاف در صفوف مسلمین
تا قبل از رحلت پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآلهوسلم در بین مسلمین اختلاف جدّی که موجب تمایز آنها باشد رخ نداد و کسی مسلمانان را به صورت دسته و گروههای جدا از هم نمیشناخت.
امّا وقتی پیغمبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهوسلم دنیا را وداع نمود و به ملکوت عروج کرد، تاریخ شاهد اولین شکاف در صفوف مسلمین شد. حادثهی سقیفه بنی ساعده آغازگر این اختلاف بود، که در آن گروهی از مهاجرین و انصار جمع شده و برای تعیین، جانشین و خلیفه بعد از نبی اسلام صلیاللهعلیهوآلهوسلم به بحث و مجادله پرداختند. در مقابل گروهی از این ماجرا خارج بوده و با تکیه و تمسّک به احادیث و سفارشهای پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهوسلم دربارهی خلافت علی عليهالسلام به جانشینی ایشان بعد از رسول اكرم صلیاللهعلیهوآلهوسلم اقرار نموده و کسی را جز وی شایستهی رهبری عالم اسلامی ندانستند.
بعداً به دستهی اول اهل سنت و به دسته دوم شیعه اطلاق شده است.
هر چند که نام شیعه در زمان حیات رسول اکرم صلیاللهعلیهوآلهوسلم بود و هم ایشان بود که این نام را بر آنان نهاد؛(1)امّا ظهور آن به عنوان یک گروه از مسلمین بعد از رحلت ایشان و در مسأله خلافت ظاهر شد. علّامه سید محسن امین دربارهی ظهور تشیع چنین گفته است:
«در بحث قبل دانستی که در زمان پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم گروهی از مسلمانان شیعهی علی صلیاللهعلیهوآلهوسلم به شمار میآمدند، آن گاه این امر در جریان اختلاف در مسأله امامت ظاهر گردید، زیرا در آن مجلس انصار به مهاجرین گفتند: از هر یک از ما و شما رهبری انتخاب شود، امّا مهاجرین نپذیرفتند، گروهی از بنی هاشم و مهاجرین و انصار نیز امامت علی عليهالسلام را برگزیدند، آنان همان شیعیان بودند.»)2)
علل افتراق شیعه
قبل از بررسی علل پیدایش فرقههای نخستين شیعی باید به این مهم اشاره کرد که تشکیل فرقههای مختلف از مختصات مذهب تشیع نیست بلکه در میان اهل سنّت نیز این مسأله پررنگ است و آنان در این امر بر شیعیان پیشدستی نمودند. فرقههای «عثمانیه»، «خوارج»)3) و انشعابات آنها و مرجئه قبل از نخستین فرقههای شیعی زیدیه، کیسانیه و اسماعیلیه تشکیل شده بود و هنوز نام آنها در کتابهاي فِرق و تاریخ به چشم میخورد.
امّا پیدایش انشعاب در میان شیعیان به زمان بعد از واقعهی خونین عاشورا و شهادت امام حسین عليهالسلام در سال 61 هجری باز میگردد، که تا قبل از شهادت ایشان شیعیان همه بر امامت ایشان و برادرشان امام حسن عليهالسلام متفق بودهاند. امّا با وقوع حادثهی خونبار کربلا شیعیان که تکیهگاه خود را از دست دادهاند به شدت دچار وحشت شده و این خود منجر به تشکیل گروههای مختلف بعدی گردید، که کیسانیه اولین فرقهی متشکله از شیعه بود)4)و پس از چندی کیسانیة خود به دستههای کوچکتری منشعب گردید. زیدیه و پس از آن اسماعیلیه هم در طی زمان بوجود آمد و هر یک به نوبهی خود نیز به شاخههای باریکی تقسیم شدند، واقفیه هم پس از شهادت امام کاظم عليهالسلام شکل گرفت. تشکیل این فرقهها مشکل بزرگی بر سر راه ائمه عليهم السلام به وجود آورد و ایشان را برای مدّتي طولانی مشغول مبارزه و تبیین انحرافات آنها ساخت.
ایجاد این انشعاب خود معلول عواملی مهم است که در این بخش به مهمترین عوامل پیدایش این فرقهها اشاره میگردد.
1- اختناق
از زمانی که بنی امیه روی کار آمدند شیعیان وارد طوفان شدیدی از ظلم و ستم و شکنجه و قتل شدند، امویان جامعه را براساس هوا و هوس و سلیقهی خود اداره میکردند و با ایجاد جوّ رعب و وحشت در صدد بودند تا بر مردم سلطهی بیشتری داشته باشند.(5)
بقیه در ادامه مطلب
بهانه ای برای با شما بودن تا برخی معارف دین مبین اسلام و آموزه های مکتب اهل بیت علیهم السلام و مطالب مورد نیاز زائران و مسافران سفر معنوی حج و عمره و عتبات بیان شود