همراه زائران حج تمتع / بخش نهم: تذکرات در مورد برخی احکام حرمین
بنابراین نمازهای چهار رکعتی شما شکسته خواهد بود، البته در مسجدالنّبی یا مسجدالحرام وبنا به فتوای برخی مراجع، در همه جای مکه و مدینه میتوانید نمازهای چهار رکعتی را شکسته و یا تمام بخوانید.
2. تلاش نمایید که در اوقات نماز، در حرم یا در نزدیکترین مسجد محل سکونت خود حضور یابید. در این مواقع از راهرفتن یا نشستن در کنار خیابانها یا مقابل فروشگاهها و هتلها و خصوصاً حرکت در خلاف جهت جمعیت عازم به حرم جداً خودداری فرمایید.
3. برای خواندن نمازهای واجب، در مسجدالنّبی صلی الله علیه و آله میتوانید از سجادههایی استفاده نمایید که در قسمت بالای آن قطعه کوچکی حصیر دوخته شده است و به هیچ وجه از مهر و کاغذ استفاده نکنید. در مورد خواندن نمازهای مستحبی، مانند نماز زیارت یا تحیّت مسجد، اگر امکان سجده روی سنگ یا آن سجادهها نبود، مانند روضهی منوّره در مسجدالنّبی صلی الله علیه و آله میتوانید روی همان فرشها سجده کنید. با این حال، خوب است قبلًا از نظر مرجع خود آگاه باشید.
4. از آنجا که در عربستان نماز خواندن در کنار قبور را حرام میدانند، برای جلوگیری از برخوردهای تند و نامناسب، نمازهای زیارت را داخل حرم و مسجد نبوی بخوانید. خواهران محترمه از خواندن نماز زیارت روی سنگفرشهای پشت دیوار و پنجرههای بقیع جدّاً پرهیز نمایند.
5. معمولًا پس از نمازهای جماعت اعلان نماز میّت میشود و موذن میگوید: «الصَّلاةُ عَلَی الأمواتِ یَرحَمُکُمُ اللَّه». شما نیز در این نماز (که چهار تکبیر دارد) شرکت کنید و هنگامی که نماز میّت خوانده میشود، از رفت وآمد در بین صفوف جدّاً پرهیز نمایید.
6. برخی از اهل سنت خواندن نمازمستحبی را بعد از نماز جماعت صبح حرام میدانند (البته این کار از نظر شیعه نیز مکروه است) بنابراین بعد از نماز جماعت صبح، از خواندن نمازهای مستحبی در این یک ساعت (یعنی بعد از نماز جماعت صبح) در روضهی منوّره، محراب حضرت صلی الله علیه و آله و ستون توبه پرهیز نمایید، زیرا با ممانعت شدید مأمورانی روبهرو میشوید که کنار محراب ایستادهاند و با صدای بلند میگویند:
«النّافِلةُ بَعدَ صَلاةِ الصُّبحِ حَرامٌ».
7. توجّه داشته باشید که تأکید بر شرکت در نماز جماعت حرمین، به معنای آن نیست که همهی کارهایی را که آنها در نماز انجام میدهند، باید طبق نظر آنها به جا آوریم، بنابراین، هنگام خواندن نماز جماعت، از قراردادن دستها روی هم و گفتن آمین پرهیز نمایید.
8. طبق نظر بیشتر مراجع، حدود شرعی مسجدالنّبی صلی الله علیه و آله عبارت است از تمام ساختمانی که در حال حاضر دیوار و سقف دارد، به ضمیمهی دو محوطهای که سقفآن، چتر است؛ بنابراین صحنهای اطراف، حکم مسجد را ندارد. لذا اگر میخواهید از فضیلت مسجد بهرهمند باشید، باید در محوطههای داخلی مسجد، حتی المقدور نزدیک به مسجد اصلی که در جلو قرار دارد، حضور یابید.
9. در بعضی از روزها، مانند روزهای جمعه که جمعیّت نمازگزار بسیار است، ممکن است مجبور شوید که به طبقات بالای مسجد بروید. توجّه داشته باشید که اتّصال صفوف نماز در آنجا برقرار نمیباشد. بنابراین نماز خود را پس از اقامهی نماز جمعه اعاده نمایید یا قبل از نمازجمعه (در فاصلهی دقایق بین اذان اوّل و اقامهی نماز جمعه) نماز ظهر را اقامه کنید.
10. اهل سنّت در نماز جماعت به نظم در صفوف بسیار اهمّیّت میدهند، ولی در مورد اتّصال صفوف، این دقّت را ندارند. بنابراین، لازم است در مکانهایی بایستید که اتّصال صفوف نماز برقرار باشد.
11. توجّه داشته باشید که امام جماعت اهل سنّت معمولًا بعد از حمد به جای سوره، چند آیه و گاهی در نماز صبح، بهویژه نماز صبح جمعه، آیههای سجدهدار میخواند. در این وقت همهی نمازگزاران به سجده میروند و سپس به حالت قیام برگشته و نماز را ادامه میدهند و شما تصوّر میکنید که یک رکعت بدون رکوع به نماز اضافه شد. به هر حال، شما نیز از آنها پیروی نمایید، ولی پس از چنین نمازی حتماً باید نماز صبح را اعاده کنید، یا این که باید پیش از اقامهی جماعت، نماز صبح را خوانده باشید.
12. پس از اذان اول هر نماز، همه مشغول خواندن نماز نافله و مستحبی میشوند و منتظر اذان دوم، یعنی اقامهی نماز جماعت هستند. شما نیز بعضی از نمازهای مستحبی یا قضا را در همین فاصله به جا آورید و تا هنگام اذان دوم از سخنگفتن با یکدیگر خودداری نمایید.
13. صفوف نماز باید مستقیم و کامل باشند. این، دستوری است که امام جماعت پیش از شروع هر نماز اعلام میدارد: «استَوُوا ... اقیموا صُفُوفَکُم و اعتدلوا و سدّو الخِلل ...»، بنابراین، شما نیز تا جای خالی در صف جلو ایجاد شد آن را پر کنید. دقیقا در کنار دیگران قرار گرفته و جلو یا عقبتر از آنها نایستید.
14. اهل سنّت در نماز جماعت پس از بلند شدن از رکوع، مکث زیادی میکنند و سپس به سجده میروند.
توجّه داشته باشید که در روزهای نخست، دچار اشتباه نشوید و طبق عادت، سریعاً به سجده نروید. در این صورت ممکن است مأمورین به اتهام اختلال در نماز جماعت با شما برخورد نمایند و یا حتی بازداشت کنند.
15. هنگام خواندن نماز جماعت یا فرادی، فقط به محل سجده نگاه کنید. برخی به این نکته توجّه ندارند و دیگران این کار را دلیلِ اهمیّت ندادن به نماز و عدم خضوع و خشوع میدانند.
16. اگر نماز (واجب یا مستحب) را به صورت فرادی میخوانید، کوشش کنید سجده و رکوع را کامل انجام دهید؛ یعنی پس از رکوع و سجده اندکی صبر کنید تا بدن آرام گیرد. خواندن قنوت هم مستحب است و میتوانید در مسجدالحرام و مسجدالنبی آنرا نخوانید.
17. در نماز جماعت، اذکار را بسیار آرام بخوانید تا در آن سکوت خاصّی که در هنگام نماز بر مسجد حاکم است، صدای شما شنیده نشود.
18. اهلسنّت در پایان نماز با گفتن: «السّلام علیکم و رحمةاللَّه»، صورت را به طرف راست و بعد به طرف چپ بر میگردانند. این کار نزد ما هیچ استحبابی ندارد. شیعیان پس از سلام، سه بار «اللَّهاکبر» میگویند. البته توجه داشته باشید به دلیل تبلیغ نادرستی که برای بالا آوردن دستها تا کنار گوش صورت گرفته است، بدون بالا آوردن دست سه مرتبه اللَّه اکبر بگوئید، و یا اگر چنین کردید، ذکر «اللَّه اکبر» را طوری ادا کنید که شنیده شود.
19. تا جایی که ممکن است در صفوف جماعت برای ایستادن، به دیگران جا دهید.
20. معمولًا پس از نمازها و نماز میّت، دو یا چهار رکعت نافلهی نماز را به صورت فرادی میخوانند. شما هم نیّت کنید و چند رکعت نماز مستحبی بخوانید و توجّه داشته باشید تا نمازهای نافله تمام نشده و صفوف نماز به هم نریخته، از بین صفوف نمازگزاران عبور نکنید، زیرا بعضی از افراد در حال خواندن نافله هستند و عبور افراد را از مقابل خود جایز نمیدانند، و چهبسا با دست به سینهی شما بزنند.
پس کمی صبرکنید و مشغول تعقیبات نماز باشید، سپس به قصد خروج از حرم، حرکت کنید.
21. در مسجد شجره که محل احرام زائران مدینه قبل و مسجد جحفه که محل زائران مدینه بعد میباشد، نظافت را رعایت کرده و از ریختن پاکت و زبالهی میوه و تنقّلات خودداری کنید.
22. مواد آرایشی خانمها مانع رسیدن آب به مواضع وضو و غسل است، بنابراین خواهران محترمه در هنگام احرام و خواندن نماز به این مسأله دقّت نموده و از استعمال آن خودداری نمایند.
23. به هنگام پوشیدن لباس احرام، حتی اگر در هتل باشد، قصد قربت نمایید.
24. خواهران محترمه میتوانند در صورتی که برای خواندن نماز طواف در پشت مقام ابراهیم جا نبود، به قسمتهای عقبتر بروند.
25. سجدهِی نماز طواف روی سنگفرش مسجدالحرام صحیح و بیاشکال است.
26. هنگام تردد در مسجدالحرام یا مسجدالنّبی صلی الله علیه و آله روی محل سجدهی افراد پا نگذارید، زیرا انجام این کار نوعی بیاحترامی به نمازگزاران محسوب میشود.
27. در هنگام شلوغی و ازدحام در محل طواف، خصوصاً بانوان محترمه از انجام طواف مستحبی خودداری کنند.
28. انجام اعمال مفرده تا چند روز پس از اعمال حجّ تمتع توصیه نمیشود لیکن اگر خواستید آن را به جا آورید، در ساعات نخستین شب، یعنی پس از نماز عشا انجام دهید تا خلوت باشد و به استراحت شبانه نیز برسید و از طرفی نماز صبح هم قضا نشود.
29. برنامههایی که میتوانید در وقت تشرّف به مسجدالحرام انجام دهید، عبارتاند از:
- ختم قرآن مجید؛
- خواندن نماز قضا؛
- دعا و نیایش که بهترین دعاها، همان مناجاتهای موجود در مفاتیحالجنان و صحیفهی سجّادیه است، مانند دعای جوشن کبیر، دعای مجیر و ...؛
- نگاه کردن به کعبه که بسیار توصیه شده است.
30. بوسیدن حجرالأسود و هروله برای بانوان مستحب هم نیست. بنابراین بانوان از بوسیدن حجرالأسود که موجب اختلاط با مردان میباشد، و در بعضی مواقع خطرات جانی در بردارد، جدّاً پرهیز کنند. مردان نیز هنگام ازدحام و یا حضور زنان به حجرالأسود نزدیک نشوند تا مورد اتهام قرار نگیرند.
31. حجّاج محترم پس از انجام عمرهی تمتّع و قبل از احرام برای حج تمتع، حق خروج از شهر مکّه را ندارند.
32. خواهران محترمه اگر میدانند در ایام حجّ تمتّع، مبتلا به عادت ماهیانه میشوند، مسأله را از روحانی محترم کاروان سؤال کنند تا با جلو انداختن اعمال مکه مکرمه، در انجام مناسک با مشکل روبهرو نشوند.
33. در مسجدالحرام، نمازگزاران، از هر طرف به جانب کعبه نماز جماعت میخوانند. یکی از احکام جماعت در فقه شیعه، ایستادن پشت سر امام جماعت است. امام جماعت مسجدالحرام در نماز صبح، مغرب و عشا، پشت مقام ابراهیم و برای نماز ظهر در طبقهی اوّل، تقریباً بین رکن حجرالاسود و رکن یمانی و برای نماز عصر نیز در قسمت مطاف، کنار رکن عراقی میایستد. بنابراین حتی الامکان طوری در صفوف نماز جماعت بایستید که ضمن رعایت اتّصال صفوف، جلوتر از امام جماعت یا در مقابل وی قرار نگیرید.
34. سعی بین صفا و مروه اضافه بر مناسک هیچ استحبابی ندارد، بنابراین پس از انجام طواف مستحبی نیازی به انجام سعی نیست.
35. خواهران گرامی توجه داشته باشند که در محیط معنوی و ملکوتی مسجدالحرام عفاف را رعایت نموده و از تردّد در قسمتهایی که معمولًا برادران در آنجا حضور دارند، بپرهیزند.
36. پس از انجام طواف مستحبی در هر جای مسجدالحرام میتوانید نماز طواف بخوانید؛ اصرار نداشته باشید که در پشت مقام ابراهیم نماز بخوانید، حتی در طواف واجب نیز چنانچه طواف تا پشت مقام ابراهیم امتداد دارد، سعی نکنید که با ایجاد مزاحمت برای طوافکنندگان، پشت مقام نماز بخوانید.
37. در هیچ موردی با دستورات پلیس و مأموران انتظامات مخالفت نکنید، زیرا آنها مجری قوانینی هستند که به آنها ابلاغ شده است. البته چنانچه برخوردهای بیادبانهای داشته باشند، میتوانید از آنها شکایت کنید و به همراه یکی از برادران ایرانی که به زبان عربی تسلط دارد، شکایت خود را در دفاتر مسئولان آنها مطرح نمایید.
38. در ساعات نزدیک به اذان و نماز، از حضور افراد در حجر اسماعیل ممانعت میشود. اگر قصد اقامهی نماز در این مکان مقدس را دارید. فقط در ساعاتی که اجازه حضور در آنجا داده میشود، وارد شوید و در مواقع دیگر اصراری برای ورود به حجر اسماعیل نداشته باشید.
39. اگر توفیق اقامه نماز در حجر اسماعیل را یافتید، دو رکعت نماز به نیّت همهی افرادی که در نظر دارید، بهجا آورید. و سپس محلّ نماز را خالی کنید و به دیگران هم فرصت استفاده از این فیض الهی را بدهید.
بهانه ای برای با شما بودن تا برخی معارف دین مبین اسلام و آموزه های مکتب اهل بیت علیهم السلام و مطالب مورد نیاز زائران و مسافران سفر معنوی حج و عمره و عتبات بیان شود