جمع بين دو نماز

شيعه بر آن است كه هر يك از نمازهاي ظهر و عصر و نمازهاي مغرب و عشا، يك «وقت خاص» دارند و يك «وقت مشترك»;

 وقت خاص نماز ظهر، از آغاز ظهر شرعي(وقت زوال) است تا مقدار زماني كه چهار ركعت نماز خوانده مي‌شود، در اين مدّت محدود، تنها نماز ظهر را مي‌توان بجا آورد.

 وقت خاصّ نماز عصر، زماني است كه از آن لحظه تا وقت غروب، تنها به اندازه مدّت خواندن نماز عصر، فرصت باشد.

 وقت مشترك بين دو نماز ظهر و عصر، از انتهاي وقت خاص نماز ظهر، تا ابتداي وقت خاص نماز عصر است.

سخن شيعه آن است كه در تمام اين وقت مشترك، مي‌توان نماز ظهر و عصر را با هم و بدون فاصله خواند.

اهل سنت به خاطر ديدگاه خاصي كه در تقسيم وقت (از زوال آفتاب تا غروب) دارند، هيچ‌گاه به وقت مشترك ميان ظهر و عصر قائل نيستند، و معتقدند كه از اوّل زوال تا زمانی که سايه شاخص به اندازه آن گردد، وقت مختص نماز ظهر است و نمي‌توان نماز عصر را در اين وقت به جا آورد، از آن به بعد وقت نماز عصر آغاز مي‌گردد تا غروب، و مختص به آن مي‌باشد با چنين ديدگاهي هرگز نمي‌توان بين دو نماز جمع كرد، زيرا لازمه آن اين است كه انجام يكي از آن در غير وقت خود باشد. به عقیده شیعه اين تقسيم‌بندي، مربوط به وقت فضيلت هر دو نماز است، نه وقت اجزاء، يعني بهتر است نماز عصر را موقعي خواند كه سايه شاخص به اندازه آن باشد، ولي اگر كسي قبل از آن هم بخواند مجزي است.

 با این وجود همه مذاهب اسلامي اعم از شیعه و سنی در اين مسأله اتفاق نظر دارند كه در «عرفات» مي‌توان هر دو نماز ظهر و عصر را در وقت ظهر، با هم و بدون فاصله ادا كرد، و در «مشعر الحرام» نيز جايز است نماز مغرب و عشا را در وقت عشا بجا آورد. حنفي‌ها مي‌گويند: جمع بين نماز ظهر و عصر در يك وقت، و نماز مغرب و عشا در يك وقت، تنها در همان دو «عرفه» و «مشعر الحرام» جايز است و در ساير موارد، جايز نيست اما حنبلي‌ها، مالكي‌ها و شافعي‌ها مي‌گويند: جمع بين نماز ظهر و عصر و يا جمع ميان نماز مغرب و عشا در يك وقت خاص، علاه بر دو مورد ياد شده، در حال سفر نيز جايز است. برخي از اين گروه‌ها، با هم خواندن دو نماز را در موارد اضطراري; مانند زماني كه باران ببارد و يا نمازگزار بيمار يا در هراس از دشمن باشد، جايز مي‌دانند  


فلسفه جمع بين دو نماز

علت جایز بودن خواندن دو نماز ظهر و عصر و نیز مغرب و عشا در پی هم، تسهیل امر و آسان گیری برای نماز گزاران است. خواندن نماز آنهم در پنج وقت موجب مشقت و سختی مسلمانان می شود . این نکته ای است که در کتب روایی شیعه و سنی مکرر از جمع بین دو نماز توسط رسول خدا صلی الله علیه و آله بدون اینکه حضرت عذری داشته باشند  خبر می دهد.