به نام خدا
قبل از عزیمت به سفر معنوی عمره مفرده لازم است انسان با آمادگی کامل و آشنایی لازم به مقدمات و لوازم آن پا به این سفر با عظمت گذارد. از این رو مواردی که نذکر آن لازم است بیان می شود:
اهمیت سفر
سفر عمره مفرده مانند همه سفر ها یی است که انسان در طول زندگی خود انجام می دهد در یک هدف مهم مشرک است و این همان است که خداوند متعال در قرآن کریم بدان اشارت دارد:
أو لم يسيروا في الأرض فينظروا کيف کان عاقبة الذين من قبلهم غافر/ 21
خداوند متعال در آيات متعددي از قرآن مردم را به سير و گردش در زمين دعوت نموده از آنان خواسته است تا با سفر به گوشه وکنار جهان در تاريخ وسرنوشت نهايي ملت ها بيانديشند و از حوادث و رخدادهاي امت هاي گذشته درس عبرت گيرند.
تعیین هدف:
لازم است هدف ما از این سفر معنوی انجام تکليف الهي با قصد قربت براي نيل به کمالات ودرجات والاي معنوي باشد
عن الصادق عليه السلام:
الحج حجان حج لله و حج للناس فمن حج لله کان ثوابه علي الله الجنة و من حج للناس كان ثوابه علي الناس يوم القيامة. وسائل الشيعة 11 : 109 / 40
رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم حاجيان امت خود را در آخر الزمان چنين تقسيم کرده اند:
دسته اول:
ثروتمندان که با انگيزه تفريح و خوشگذراني به حج مي روند.
دسته دوم :
گروه هاي متوسط جامعه که با هدف تجارت وسوداگري به زيارت خانه خدا مي روند.
دسته سوم :
نيازمندان وفقرائي که براي خود نمايي و رياکاري عازم آن ديار مي شوند.
يادمان باشد هيچ يک از اين سه دسته بهره ونصيب معنوي از حج نمي برند.
توبه و استغفار:
حاجي اگر بخواهد خود را آماده بهره مندي از محضر حضرت حق بنمايد بايد زمينه راه يابي به حريم دوست را در خود فراهم سازد.
خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم می فرماید: يا أيها الذين آمنوا توبوا الي الله توبة نصوحا عسي ربکم أن يکفّرَ عنکم سياتِکم ويدخلَکم جناتٍ تجري من تحتها الأنهار تحريم/8
گناهان بر دو قسم است :
1. حق الله
گناهاني که مستقيما به خداوند ارتباط پيدا مي کند مانند نماز و روزه هايي که انجام نشده وترک گرديده است.
توبه از اين نوع گناه عبارت است از:
1- پشيماني از نا فرماني خداوند
2- تصميم بر جبران گذشته به قضاء نمازها و روزه ها
3- طلب آمرزش و استغفار
2. حق الناس
گناهاني است که به مردم ارتباط دارد
مثل غيبت، افتراء ، سرقت ، و ...
توبه از اين نوع گناه عبارت است از:
1- پشيماني از انجام گناه
2- تصميم بر جبران گذشته به اينکه در صورت امکان رضايت آنها را جلب نمايد.
3- طلب آمرزش و استغفار
اخلاص در نیت:
عن النبي صلي الله عليه وآله وسلم: « اذا عملت عملا فاعمل لله خالصا لأنه لا يقبل من عباده الأعمال الا ما کان خالصا » البحار77/ 103
اخلاص شرط اساسي قبولي تمام عبادات است
زاد و توشه حلال:
عمره مفرده را باید با پول حلال انجام داد . لازم است از پولی که در آن سهم امام علیه السلام و سهم سادات وجود دارد پرهیز نمود. از مال شبهه ناک و مالی که احتمال داده شود غصبی باشد دوری جست.
خداوند متعال در قرآن مجید می فرماید: يا أيّها الرّسوُلُ کُلُوا مِنَ الطَّيّباتِ واعْمَلُوا صالحاً اني بما تَعمَلونَ عَليمٌ. مومنون/51
ای پیامبران از چیزهای پاکیزه بخورید و استفاده برید و به شکرانه نعمتهای الهی کاری شایسته کنید، قطعا من به آنچه شما انجام می دهید به خوبی آگاهم.
عن الباقر عليه السلام : لا يَقبَلُ الله عزَّ وجلِّ حجّاً و لا عُمْرةً مِنْ مالٍ حَرامٍ. البحار 96 / 120
امام باقر علیه السلام فرمودند: خداوند حج و عمره ای را با مال حرام انجام شده باشد را نمی پذیرد.
عن الباقر عليه السلام : من أصاب مالا من أربع لم يقبل منه في أربع؛ من أصاب مالا من غلول أو ربا أو خيانه أو سرقه لم يقبل منه في زکاه ولا صدقه ولا في حج و لا في عمره. امالي صدوق/442
امام باقر علیه السلام فرمودند: هر کسی که از چهار طریق مالی را کسب کند اگر آن را در چهار مسیر هزینه کند از او پذیرفته نخواهد شد: اگر مالی که از راه غل و غش و یا ربا و نزول خواری و یا خیانت و دزدی به دست آمده باشد با آن مال زکاتی پرداخت شود یا صدقه ای داده شود و یا حج و عمره ای انجام گیرد قبول نخواهد شد.
خمس و حسابرسی اموال:
لازم است انسان يك پنجم از درآمدها و بهره هايي را که از راه کسب و کار و یا راه های دیگر به دست می آورد در زمان غيبت امام زمان عجل الله تعالي فرجه زير نظر مجتهد جامع الشرائط به مصارفي كه در شرع معين شده برساند.
در احادیث تأکید فراوانی نسبت به پرداخت خمس شده است از جمله در روایت آمده است که امام رضا علیه السلام در پاسخ یکی از تجار فارس مرقوم فرمودند: ... همانا ما بوسیله خمس می توانیم دین را تقویت و یاری نموده و نیازهای کسانی را که سرپرستی آنان بر عهده ماست و نیازهای شیعیان را تأمین کنیم و آبروی خود را در برابر دشمنان حفظ نماییم پس خمس را از ما دریغ نکنیدو خودتان را از دعای ما محروم نسازیدو بدانید که پرداختن خمس موجب گشایش رزق و وسعت درآمد شما و مغفرت و پاک شدن شما از گناه و ذخیره آخرتتان خواهد بود. مسلمان کسی است که به آنچه با خدا پیمان بسته وفا کند نه اینکه با زبان اقرار کند و در دل مخالف باشد. وسایل الشیعه ، باب 3 از کتاب خمس ، حدیث دوم
خدا حافظی:
لازم است قبل از سفر از اقوام و خویشان و فامیل و دوستان خدا حافظی کرد. در روایت است که رسول خدا فرمودند : عن النبي صلي الله عليه و آله وسلم : حق علي المسلم اذا أراد سفرا أن يعلم اخوانه و حق علي اخوانه اذا قدم أن يأتوه.
بر مسلمان واجب است هنگامی که قصد سفر دارد دوستانش را خبر کند و بر دوستان او نیز لازم است زمانی که او از سفر باز می گردد به استقبالش بروند.
حلالیت طلبی:
ابراهیم جمال شتربان اجازه خواست تا به حضور علی بن یقطین وزیر هارون برسد اما علی بن یقطین او را نپذیرفت. در همان سال علی بن یقطین به حج مشرف شد. در مدینه اجازه خواست خدمت امام موسی کاظم علیه السلام شرفیاب شود حضرت او را نپذیرفتند.
فردای آن روز علی بن یقطین حضرت را دید و عرض کرد آقای من گناه من چه بود که دیروز مرا نپذیرفتید؟ حضرت فرمودند: زیرا تو برادرت ابراهیم جمال را به حضور نپذیرفتی ! خداوند حج تو را قبول نمی کند مگر اینکه ابراهیم جمال تو را ببخشد.علی بن یقطین گفت : مولای من، من کجا و ابراهیم جمال کجا ! من در مدینه هستم و ابراهیم جمال در کوفه . حضرت فرمودند: شب هنگام بدون اینکه یاران و همراهان و غلامانت متوجه شوند به بقیع برو آنحا بر مرکب نجیب که آن جا آماده است سوار شو. در چشم به هم زدنی علی بن یقطین درب خانه ابراهیم جمال رسید. درب خانه را زد و گفت علی بن یقطین هستم . ابراهیم جمال از داخل خانه صدا زد علی بن یقطین وزیر در خانه من چکار دارد؟ علی بن یقطین گفت : کار مهمی دارم و او را قسم داد که به او اجازه ورود دهد.علی بن یقطین داخل منزل شد و گفت: ابراهیم ، مولایم موسی بن جعفر علیه السلام تا تو مرا نبخشی مرا به حضور نمی پذیرد. ابراهیم گفت : خدا ببخشد.علی بن یقطین ابراهیم را قسم داد تا پایش را بر گونه او گذارد( تا بدین وسیله از او بگذرد). ابراهیم قبول نکرد. مجددا ابراهیم او را سوگند داد که پا بر گونه هایش بگذارد. ابراهیم چنین کرد و همین طور که پای ابراهیم بر گونه هایش بود می گفت : خدایا شاهد باش.
همان شب ابراهیم به مدینه بازگشت حضرت به او اجازه داد و او را به حضورپذیرفت.
بحار الانوار 48 : 85 / 105 به نقل از کتاب عیون المعجزات حسن بن عبد الدوهاب
تقلید
تقلید در احکام عمل کردن به دستور مجتهد است و مجتهد کسی است که توان علمی او به حدی است که می تواند با کوشش خود احکام دین را از منابع آن به دست آوردو به لحاظ آگاهی و تخصص ویژه اش برای فرگیری دستورهای دین می توان از وی پیروی کرد.
خداوند متعال می فرماید:
فاسألوا أهل الذکر ان کنتم لا تعلمون
از اهل آگاهی و دانش بپرسید اگر نمی دانید
رسول گرامی اسلام صلي الله عليه و آله وسلم فرمودند: تعلموا مناسککم فانها من دينکم . مناسک و اعمال خود را فراگیرید که این از جمله دین شماست.ابن عساکر 26 / 211
عقيده هر مسلماني به اصول دين بايد از روي دليل و برهان باشد ولي در احکام غير ضروري دين يا بايد مجتهد باشد تاخود بتواند احکام را از منابع اربعه به دست آورد و يا از مجتهد اعلم تقليد کند يعني به دستور مجتهد رفتار نمايد و يا از راه احتياط طوري به وظيفه خود عمل کند که يقين کند تکليف خود را انجام داده است.
وصیت کردن
لازم و شایسته است که قبل از سفر انسان وصیت نامه اش را بنویسد و حقوقی که بر گردن دارد از دیونات و بدهکاری ها و یا طلب کاری های خود چه در مسایل مادی و چه معنوی از قبیل نماز و روزه را در آن متذکر و یاد آور شود. رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم فرمودند: الوصيه حق علي کل مسلم وصیت کردن بر هر مسلمانی لازم و واجب است
در روایت دیگری از رسول گرامی اسلام حضرت محمد صلي الله عليه وآله وسلم مقل شده که فرمودند:
ما ينبغي لامري مسلم أن يبيت ليله الا وصيته تحت رأسه وسايل الشيعه 19 / 257
شایسته نیست مسلمان سر بر بالین بگذارد مگر اینکه وصیت نامه اش زیر سرش باشد.
غسل سفر انجام دادن
مستحب است انسان پيش از رفتن به مسافرت غسل کند و هنگام غسل اين دعا را بخواند:
بسم الله وبالله ولا حول ولا قوه الا بالله وعلي مله رسول الله والصادقين عن الله صلوات الله عليهم اجمعين اللهم طهر به قلبي واشرح به صدري ونور به قبري ...
انجام يک غسل به نيت ما في الذمه خصوصا قبل از اين سفر معنوي توصيه مي شود.
صدقه دادن
عن النبي صلي الله عليه وآله وسلم:
الصّدقۀ تمنع ميتۀ السوء
وسايل الشيعه 12: 375
عن الصادق عليه السلام :
تَصدّقْ واخرج اَيّ يومٍ شئتَ
بحار الانوار 96: 124
مستحب است مسافر هنگام حرکت صدقه دهد وبا نيکي به مردم سفر خود را آغاز کند .
صدقه هفتاد نوع بلا را دفع مي کند و هفتاد در از بلا را به روي انسان مي بندد.
بحار الانوار 62: 269
مهم تذکر اين نکته است که گرچه گيرنده صدقه مسکين و بي نواست وليکن گيرنده اصلي خداوند است لذا صدقه دهنده با خداوند معامله کرده و چند برابر در دنيا و آخرت پاداش در يافت مي کند که «من جاء بالحسنه فله عشر امثالها »
تصحیح حمد و سوره
لازم است زائر قبل از سفر نسبت به صحت نماز وحمد وسوره ووضو وغسل خود اطمينان يابد. گر چه اگر به اين سفر معنوي هم مشرف نمي شد چنين وظيفه اي را داشت.
نکته مهم اين است که در صورتي که هر يک از امور فوق توسط زائر به درستي انجام نپذيرد همچنان در حال احرام باقي خواهد ماند ويکي از محرمات احرام که حرمت زن بر مرد باشد همچنان باقي مي ماند.
بهانه ای برای با شما بودن تا برخی معارف دین مبین اسلام و آموزه های مکتب اهل بیت علیهم السلام و مطالب مورد نیاز زائران و مسافران سفر معنوی حج و عمره و عتبات بیان شود